Zoeken naar De Schat in Utrecht

door Betty Koppelman

Op zondagmiddag 28 juni 2026 wordt de complete compositie “De Schat van Scharlaken Rackham” van de Utrechtse componist Louis Andriessen uitgevoerd. In 1970 schreef deze Kuifjeliefhebber, klaarblijkelijk geïnspireerd door het werk van Hergé, dit muziekstuk op een rol behangpapier. Het schijnt dat het stuk verdwenen was en kort geleden weer werd teruggevonden. Dit prikkelt trouwens wel mijn voorstellingsvermogen: waar lag die rol behang, al die tijd? En wie heeft hem na al die jaren ineens uitgerold? Deze vondst moet voor de kenners op zichzelf al net zo’n belevenis zijn geweest als het vinden van een schat! Hoe dan ook: men besloot ter gelegenheid van het 150-jarig bestaan van het Utrechts Conservatorium dit werk feestelijk ten gehore te brengen.

Eerst zijn er twee korte previews, eentje op vrijdag 5 juni, maar dit blijkt in Amsterdam te zijn (heel logisch..) en eentje op zaterdag 20 juni in Utrecht. Ik ben een geboren en getogen Utrechtse en natuurlijk ken ik Louis Andriessen, al “begrijp” ik zijn muziek niet. Wel vind ik het verrassend dat hij zich heeft laten inspireren door Hergé en ben ik nieuwsgierig of ik iets terug kan vinden van Kuifje in deze compositie. Omdat ik niet heel ver weg woon, besluit ik zaterdag 20 juni naar zo’n preview te gaan, me baserend op de aankondiging van internet, waar ik lees dat het om 15.30 zal zijn.

Ton is die zaterdag in de buurt, in de Jaarbeurs, en hij komt ook even kijken. Ik ben ruim van te voren aanwezig, rond 15.00, en er wordt inderdaad iets gespeeld, buiten bij de Jaarbeursuitgang van het Centraal Station. In de schaduw in een koel briesje. Ik heb hier met Ton om 15.30 afgesproken. Hij rukt zich los van Comic Con en is er ook op tijd.

Denken we. In plaats van netjes om half vier te beginnen met het beloofde fragment van De Schat van Scharlaken Rackham, pakken de musici op dat tijdstip hun boeltje in en in no time is alles opgedoekt. Ton en ik informeren bij iemand van de organisatie, maar zij weet van niets. Zij heeft wel een boekje bij zich waaruit na enig zoeken blijkt dat het programma omgegooid is en het fragment inderdaad ruim eerder die middag gespeeld is. Heel fijn. Ton gauw terug naar zijn beurs en ik onverrichterzake weer naar huis. Geen Schat gevonden.

Ruim een week later, zondag 28 juni, bij tropische temperaturen, zijn ook de aanvankelijk enthousiaste Hergé Genoten terecht nogal aarzelend om over te komen naar Utrecht. We hebben een moordend hete week achter de rug en twijfelen nu of we het kunnen opbrengen te gaan luisteren naar een muziekstuk waarvan het maar zeer de vraag is of wij er iets van Kuifje en zijn vrienden in zullen herkennen. Vanwege mijn mislukte eerdere onderneming vind ik het wat katterig om nu zelf verstek te laten gaan. Maar ja, het is nog ruim boven de 30 graden… Ik check voor de zekerheid even op de Activiteitenapp; als ik nou de enige ben, blijf ik thuis; in dat geval ga ik bij de ventilator het boek maar lezen. Dan meldt Berny dat hij ook aarzelt en dat hij er, net als ik, niet in zijn eentje naartoe gaat. Ok, dan gaan wij samen. We treffen elkaar op het station in Utrecht. Eerst een koel biertje in de schaduw en dan naar het Domplein, waar het feest gaat beginnen.

Door schade en schande wijs geworden, heb ik te voren goed gezocht op internet waar ik inderdaad weer wijzigingen in de tijd aantrof en bovendien las dat vanwege kans op regen en onweer de uitvoering van De Schat niet buiten, zoals de bedoeling was, maar binnen in het Conservatorium zal plaatsvinden. Op het Domplein luisteren Berny en ik naar de opening. De spreker is moeilijk te verstaan, maar ik heb gelezen dat de beiaardier van de Dom straks ook zal spelen en dat dan de stoet muzikanten spelend, zingend en dansend met het publiek onder de Dom door naar de Mariaplaats zal trekken, waar het Conservatorium gehuisvest is. Dan ineens vangt Berny op dat de plaatsen in de zaal beperkt zijn, en: “vol is vol”. Wij kijken elkaar aan, maken rechtsomkeert en gaan direct, ruim voor de muziek uit, in gestrekte draf naar die zaal. Het zal ons niet gebeuren dat we er niet in kunnen…

Deze optocht missen we dus.

Bij de zaal aangekomen staat er een vriendelijke maar onverbiddelijke bewaker die ons vertelt dat we er alleen in mogen met een polsbandje. Hij laat het zien om zijn eigen arm. Zo’n oranje bandje dus. Leuk. En hoe komen wij aan zo’n polsbandje? Nee, niet, ze zijn op. We hadden ons moeten inschrijven voor de nieuwsbrief. Nieuwsbrief?? Er komen nog meer mensen bij die ook teleurgesteld worden. Tjongejonge, ik kan ze hier niet bepaald feliciteren met de organisatie van dit feest, zeg! Berny begint tegen de bewaker een zielig verhaal dat ik dan nu voor de tweede keer voor niks naar Utrecht ben gekomen; vorige keer was het optreden vervroegd en nu dat gedoe met die polsbandjes! Ik zou bijna medelijden met mezelf krijgen. Berny’s verhaal blijkt zelfs bij de bewaker een gevoelige snaar te raken. De man begint aan zijn bandje te pulken, maakt het los en ik geloof mijn ogen niet: hij doet mij zijn bandje om en ik mag meteen naar binnen!! Ik probeer de ridderlijke Berny nog mee te krijgen, maar nee, één persoon op één bandje. In de zaal kies ik dan maar meteen een prachtig plekje uit, de rij pal achter de genodigden, in het midden, recht voor het podium. Berny appt van buiten dat ik moet proberen iets van die behangrol op de foto te krijgen. Ik vraag rond, en de moeder van de dirigente, die naast me zit, wijst op het scherm dat boven het podium hangt, daar zal de behangrol getoond worden. Dat is mooi, dan hoef ik mijn mooie plekje niet te verlaten. Ik maak wat foto’s en app om de tijd te doden onze avonturen door naar de vrienden op de Activiteitenapp die thuis meeleven. Dick en Frank spreken hun schande uit over de organisatie en Loekie merkt op dat ze nog wel polsbandjes over heeft van de ledendag. Ze hadden het regelen van de polsbandjes gewoon aan haar moeten overlaten!

Na enige tijd zie ik de bewaker binnenkomen (die ene zonder polsbandje) met in zijn kielzog een behoorlijke stoet mensen. Als Berny nou maar niet uit nijd aan de overkant op het terras bier is gaan zitten drinken… Ik app hem waar hij is en hij appt terug dat hij inmiddels ook binnen is. Gelukkig! Hij was hardnekkig bij de deur blijven staan en zit nu ergens achter me. We zwaaien naar elkaar. Er is nog rechtvaardigheid, zo stelt men op de meelevende Activiteitenapp tevreden vast.

Sharon Dijksma, de burgmeester van Utrecht, houdt een aardig praatje, waarin ze vertelt dat Louis Andriessen een Kuifjefan was die zich had laten inspireren door het album De Schat van Scharlaken Rackham.

Ze lijkt het boek gelezen te hebben, want ze vertelt dat Kuifje en kapitein Haddock naar de andere kant van de wereld reizen om de schat te zoeken, terwijl die al die tijd thuis in het voorvaderlijk kasteel van Haddock verborgen was. Ze trekt de vergelijking door naar Utrechters die dezer dagen op vakantie gaan om mooie dingen te zien en als ze thuiskomen, staat daar onze eigen prachtige Domtoren. Na het enthousiaste applaus uit de zaal komt ze schuin voor me zitten en gaat het beginnen.

Inderdaad verschijnt op het scherm de behangrol met aanwijzingen, die telkens iets verder doorschuift. De dirigente heeft voor de zekerheid ook haar eigen kleine versie voor zich liggen.

“Voor houtblazers, toetsers en strijkers” staan er aanwijzingen op, die persoonlijk lijken te kunnen worden ingevuld, met aanwijzingen als: “speel een accoord wat je moeder mooi vindt”; …“lelijk accoord – veel tonen”. “Speel een zeer hoge toon vervormd”; “verzin nieuwe accoorden” etc.

Dan lezen we: “Probeer de grote Schat te vinden in de grote D. langzaam lopen. en zachtjes. goed op elkaar letten. alleen met z’n allen is hij te vinden.” Bij deze aanwijzing gaan de zangers en wat muzikanten “op zoek” door van het podium af te gaan en een rondje te lopen. Van de kriebels op het doek kan ik geen chocola maken, maar gelukkig weten de musici wat hun te doen staat.

Daarna zie ik waarachtig muzieknoten op het scherm.

Ook het publiek kan meedoen met geluiden maken, zoals we aan het begin even geoefend hebben op aanwijzingen van de dirigente. Van het slot maak ik een filmpje en later blijkt dat Berny veel filmpjes gemaakt heeft die hij op YouTube plaatst:

voor de liefhebbers: https://www.youtube.com/@Berny_Boer

Als het afgelopen is, gaan we aan de overkant wat drinken en evalueren we voorzichtig wat we zojuist hebben bijgewoond. Dan besluiten we beneden aan de gracht pizza te gaan eten. Het is tenslotte een Utrechts uitje.

Onze achterban in de Activiteitenapp leeft mee en vindt er van alles van, maar bij mij moet deze happening wel even bezinken. Zoals ik verwachtte, was er voor een muzikale leek als ik weinig Kuifje te herkennen in deze muziek. Ik vond het leuk om dit mee te maken, vooral om die behangrol te zien met de aanwijzingen en wat de muzikanten daarvan maakten en vooral leuk dat Andriessen van Kuifje hield. Voor mij had het echter allemaal weinig met De Schat te maken; ik heb in de muziek niets uit het stripboek, dat ik wel als naslagwerk bij me had, herkend. Het was dat burgermeester Sharon Dijksma Kuifje en zijn avontuur noemde, dat was, behalve natuurlijk de titel van dit meesterwerk, ook letterlijk het enige wat wees op een link met Kuifje.

Het is natuurlijk een heel persoonlijk proces, wanneer een componist zich bij het schrijven van zijn muziek geïnspireerd weet door een Kuifje-avontuur. Het is misschien een beetje het tegenovergestelde van de boeken- en platenkast van Hergé, zoals wij die in Louvain-La-Neuve gezien hebben: Hergé zal bij het tekenen van zijn avonturen misschien geïnspireerd zijn door de muziek van Pink Floyd of wat er zoal verder in zijn kast stond, maar dat kan ik in zijn albums ook niet aanwijzen, laat staan zijn mogelijke inspiratie door de Star Sisters… Het zou interessant kunnen zijn, misschien in een van Hergés schilderijen, om het resultaat te zien van dit werk van Andriessen, wanneer Hergé hierdoor geïnspireerd zou zijn! Daar zou ik me nog wel iets bij kunnen voorstellen, zijn schilderijen zijn immers ook knap experimenteel. Zou Hergé überhaupt van het bestaan van deze compositie op de hoogte zijn geweest en wat zou hij ervan gevonden hebben? Ik weet het niet.

Een persoonlijk proces van de kunstenaar. Ik doorgrond het niet. Ik heb De Schat gezocht in Utrecht, niet gevonden, maar het was wel een bijzondere middag.

Foto’s van Betty en Berny, tenzij anders vermeld.