Door Jacques Heemskerk
Is religie in westerse samenlevingen aan het uitsterven? Komt individuele spiritualiteit in de plaats van geïnstitutionaliseerde religie? Of is er een terugkeer van religie te verwachten?
Tegen de achtergrond van de verschijning van zijn boek The Liquidation of the Church hield Kees de Groot, Assistant Professor aan de faculteit Katholieke Theologie van de universiteit Tilburg, Kuifje-liefhebber en lid van het Hergé Genootschap, gisteren een lezing over de diepere lagen in de Kuifje-albums.
Er waren ruim 30 mensen aanwezig, naar het zich liet aanzien overwegend buitenlandse studenten, maar ook ‘gewoon’ enkele fans.
In 2011 verschijnt in het dagblad L’Osservatore Romano een artikel met de titel ‘Kuifje, een katholieke held’.
Men schrijft ‘Hij is de engelbewaarder van christelijke waarden die door het Westen voortdurend worden veronachtzaamd of met voeten getreden.’ Zijn ergste vijanden zijn daarbij ‘hoogmoed, geldzucht en machtshonger – dat wil zeggen: Caesar en Mammon.’
Kees de Groot stelt de vraag of deze kwalificaties (ooit) wel terecht waren.
Kuifje vertegenwoordigt het katholiek sociaal denken zoals dat in het interbellum in België werd verkondigd: vóór God, koning en vaderland (Afrika, Scepter), tegen bolsjewisme (Sovjetunie), Amerikaans kapitalisme (Amerika), internationale samenzweringen (Sigaren/Lotus, Oor) en militaristisch fascisme (Scepter). In taal en teken is de katholieke signatuur herkenbaar aanwezig: engeltjes en duiveltjes, aanroepingen van God en hemel, de goede blanke pater. Maar ook de keuze van de vijand is typisch voor het katholicisme van die tijd. Auteur Hergé (1907-1983) geloofde in een Nieuwe Orde voorbij de zwakke parlementaire democratie. Wereldwijde complotten van joden en vrijmetselaars zouden de wereld bedreigen. De hoop was gevestigd op een nieuwe sterke jeugd, naar het voorbeeld van de katholieke scouts, die de verstikkingen van de democratie zou afwerpen. Deze hang naar het absolute zien we zowel in de utopische variant van het katholiek sociaal denken als in de vroege avonturen van Kuifje.
Vanaf de Tweede Wereldoorlog, wanneer Kuifje niet langer is ingebed in het rooms-katholieke milieu, is dit katholieke complex niet meer zo aan te treffen: de hebzuchtige jacht op een door een voorvader gestolen schat (Eenhoorn/Schat) en het verbreken van een voodoo-betovering (Bollen/Tempel) passen slecht bij de katholieke idealen.
Vanaf de intrede van Kuifje’s emotioneel labiele oudere vriend, de alcoholische zeeman kapitein Haddock, spelen de avonturen zich steeds meer af in een mythisch universum dat ook zonder de ondersteuning van een katholiek wereldbeeld kan.
De volledige tekst van bovenstaand artikel is terug te lezen in Kuifje als roomse rakker (gOdschrift van 14 januari 2013).
Daarnaast greep hij terug op Kuifjes katholieke jeugd. De katholieke achtergrond van Hergé. Deel 1 van 2, ook verschenen in Duizend Bommen! nummer 40 en 41.
Een in dit verband ook bijzonder interessante (Portugese) site is Largo dos Correios.